Projecten

Omschrijving

Stad Aalst plant de heraanleg van de riolering en wegenis in de Pachthofstraat, Dokter De Cockstraat, Beekweg en Waterstraat in de deelgemeente Gijzegem. Omwille van de omvang en impact van de werken, is voorafgaand een archeologisch onderzoek uitgevoerd in de vorm van een bureaustudie.

Het projectgebied overspant twee beekvalleien, deze van de Grootebeek en van de IJsbroekbeek. De terreinen liggen ten noordwesten van de dorpskom van Gijzegem, buiten het historische dorp. Het projectgebied omvat historische wegtracés die op basis van historische kaarten minstens teruggaan tot het einde van de 16^de eeuw. Op de hoek van de Pachthofstraat en de Dokter De Cockstraat ligt het zogenaamde kasteel van Gijzegem, een omgrachte site die, eveneens op basis van historische kaarten, ook minstens teruggaat tot het einde van de 16^de eeuw. Op de betreffende kaart, de zogenaamde Horenbaultkaart van het Land van Aalst, zijn er twee omwalde sites te zien die naast elkaar liggen, aan de vallei van de Grootebeek. Vermoedelijk is de oostelijke site daarbij de oudste. Op 19^de-eeuws kaartmateriaal is hier namelijk een cirkelvormig omgracht eiland te zien, wat misschien wijst op de aanwezigheid van een volmiddeleeuwse motteversterking.

Indien het hier om een motteversterking gaat, was ze waarschijnlijk zuidwest-noordoost georiënteerd. De twee omwalde sites zichtbaar op de Horenbaultkaart vormden in deze hypothese oorspronkelijk het opperhof en het neerhof. Hierbij lag het neerhof in het zuidwesten, waar nu het kasteel nog aanwezig is, en het opperhof in het noordoosten, waar momenteel een vijver ligt. Het gaat hier dus om een hypothetisch scenario waarin het opperhof verlaten wordt ten voordele van bewoning op het neerhof.

De oostelijke site is in de 18^de eeuw al niet langer zichtbaar. De westelijke site leeft tot op de dag van vandaag door als kasteelsite. Doorheen de 19^de-20^ste eeuw heeft het kasteelterrein echter ingrijpende veranderingen ondergaan. Vijvers zijn uitgebreid, de cirkelvormige omgrachting is eerst opgevuld en later (in de jaren 1980) weggegraven om een vijver aan te leggen, en het 18^de-19^de-eeuwse kasteelgebouw is in de jaren 1950 afgebroken en vervangen door een villa.

Vandaag de dag is de kasteelsite en de dreef die ze met het dorp van Gijzegem verbindt, beschermd als dorpsgezicht.

Binnen het projectgebied omvat enkel het tracé van de Dokter De Cockstraat een archeologisch potentieel en een kennispotentieel. Hier zijn mogelijks nog sporen bewaard van de (post)middeleeuwse kasteelsites. Deze zullen echter aan de rand of buiten de eigenlijke kasteelsites gelegen hebben. De eigenlijke sites zelf zijn doorheen de 18^de-20^ste eeuw immers al zodanig aangepast dat veel kennispotentieel hier verdwenen is. Het flankerende wegtracé van de Dokter De Cockstraat vormt de enige toegang tot het bodemarchief van de kasteelsites. Gelet op de aard van het projectgebied (smal, lineair tracé) en de aard van de geplande werken (riolerings- en wegeniswerken) kan binnen de context van dit project geen ruimtelijk inzicht in de eventueel aanwezige occupatie verwacht worden. Wel biedt verder archeologisch onderzoek hier de kans om meer inzicht te verkrijgen in de eventuele aanwezigheid van pre-16^de-eeuwse sporen die al dan niet in verband staan met de kasteelsites. Op die manier richt de vraagstelling en het kennispotentieel van verder archeologisch onderzoek zich op dit chronologische aspect. Vanuit deze argumentatie wordt een archeologische opgraving onder de vorm van een werfbegeleiding voorgeschreven voor het tracé van de Dokter De Cockstraat. Hiervoor wordt gesteund op de Code van Goede Praktijk, die stelt dat een werfbegeleiding een alternatief vormt voor een volwaardige opgraving indien beperktere registraties volstaan om het kennispotentieel op het terrein te realiseren.

De andere delen van het projectgebied kennen een zeer laag archeologisch potentieel. Het gaat om wegtracés die continu in gebruik zijn sinds ten laatste het einde van de 16^de eeuw. Het kennispotentieel van eventueel aanwezige archeologische sporen onder deze wegen is zeer laag, gelet op het gebrek aan ruimtelijk inzicht wegens het lineaire en smalle karakter van het projectgebied en de geplande bodemingrepen.